وب سایت سازمان عقیدتی سیاسی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

No Install Flashplayer

سه شنبه 4 مهر 1396
الثلاثاء 6 محرم 1439
Sep 26 2017

اقتصاد مقاومتی، غرب و مصرف‌گرایی

 
 
 اقتصاد مقاومتی، غرب و مصرف‌گرایی
توسعه‌ی اقتصادی بر مبنای سرمایه‌داری مصرفی، نسخه‌‌ای است كه غرب برای اقتصاد خود پیچیده است و برای اینكه بتواند كشورهای در حال توسعه را نیز به صورت بازاری برای مازاد محصولات تولیدی خود درآورد و آنان را به خرید این كالاها تشویق كند، چاره‌‌ای نمی بیند جز آنكه مصرف‌گرایی را به صورت ارزش برای آنان درآورد.
 
در شرایط كنونی دنیا و به ویژه منطقه‌ی خاورمیانه و ایران اسلامی، بحث مصرف و الگوی مصرف جایگاهی خاص و حیاتی دارد؛ به طوری كه مصرف ـ كه شعبه‌‌ای اساسی از زندگی است و از متغیرهای اساسی در اقتصاد به شمار می‌رود ـ می‌تواند در سرنوشت ملت‌ها نقشی تعیین كننده داشته باشد. الگوی مصرف بومی منطبق بر شرایط خاص سرزمینی، اعتقادی، فرهنگی و اجتماعی یك نیاز اساسی برای هر كشور مستقل و با اقتدار است.
 
با این مقدمه، در شرایط كنونی كشور ما، آن چنان كه مقام معظم رهبری در بیانات خود اشاره نموده‌اند، اقتصاد مقاومتی ضرورت دارد؛ اقتصادی كه بتواند در شرایط تهدید و تحریم دشمنان كارآمد و پویا عمل كند و با هر گونه وابستگی به مقابله برخیزد. مقام معظم رهبری در این زمینه تصریح می‌كنند: «اقتصاد مقاومتی معنایش این است كه ما یك اقتصادی داشته باشیم كه هم روند رو به رشد اقتصادی در كشور محفوظ بماند، هم آسیب پذیری‌اش كاهش پیدا كند؛ یعنی وضع اقتصادی كشور و نظام اقتصادی جوری باشد كه در مقابل ترفندهای دشمنان، كه همیشگی و به شكل‌های مختلف خواهد بود، كمتر آسیب ببیند و اختلال پیدا كند».
 
ایشان به كرّات در سال‌های مختلف، از ابتدای جنگ تحمیلی تا كنون، تكیه‌ی خاصی بر لزوم اصلاح الگوی مصرف، مقابله با تجمل گرایی و مصرف زدگی، ترویج فرهنگ صرفه‌جویی و قناعت و مبارزه با اشرافی‌گری و اسراف داشته‌اند. تعبیری كه ایشان از خطر مصرف‌گرایی برای جمهوری اسلامی ایران دارند، تعبیر «بیماری اجتماعی» است.(1)
 
رهبری در سال 81 نیز آن چنان به پدیده‌ی مصرف‌گرایی در جامعه انتقاد می‌كنند كه شاید تا آن زمان این چنین نسبت به این موضوع واكنشی صورت نگرفته بود. ایشان فرمودند: «مصرف‏گرایی، جامعه را از پای درمی‏آورد. جامعه‏ای كه مصرف آن از تولیدش بیشتر باشد در میدان‌های مختلف شكست خواهد خورد».(2)
 
بنابراین بجاست نسبت به این بلای جامعه برانداز بیش از پیش آگاه بود و از خطرات و لطمات آن جامعه را حفظ كرد. به نظر می‌رسد، اگر به دنبال مبارزه با سیاست‌های استعماری و استكباری دشمن هستیم، باید بدانیم كه یكی از برنامه‌ها و نقشه‌های دشمن در راستای براندازی نظام جمهوری اسلامی همین ترویج مصرف‌گرایی در میان مردم جامعه است.
 
ملك محمدی در كتاب خود با نام «بر لبه‌ی پرتگاه مصرف‌گرایی»، عامل سقوط رژیم دیكتاتور پهلوی را در كنار اقتصاد ضعیف ایرانِ آن زمان، حركت در پرتگاه مصرف‌گرایی عنوان می‌كند و از این رو، نام كتاب خود را به زیبایی چنین بر‌می‌گزیند. حال سؤال و دغدغه‌ی اصلی مؤلف این است كه آیا با ترویج مصرف‌گرایی در جامعه‌ی اسلامی ایران دوباره خطر سقوط در پرتگاه وجود ندارد؟ مردم و مسئولین خدمت‌گزار اگر واقعاً به فكر حفظ و رشد و بالندگی این نظام اسلامی هستند، باید در برابر چنین پدیده‌‌ای هوشیار باشند و برای رفع و زوال آن به شدت تلاش كنند.
 
از دید باكاك در كتاب مصرف، مصرف مظهر حركت پسامدرنیته‌‌ای است كه متضمن از بین رفتن نقش محوری‌‌ای است كه پیش از این كار تولیدی در زندگی مردم و حس هویت آن‌ها داشت.
 
اهداف دشمن از ترویج مصرف‌گرایی: ایجاد سرمایه‌داری مصرفی (وابسته)
 
پدیده‌ی مصرف‌گرایی سوغات شوم غرب و نظام سرمایه‌داری است. در این نظام گفته می‌شود: «The more is better» و نظریات اقتصاددانان معروف و شاخص جهان، از جمله كینز و فریدمن و سایرین نیز بر همین اساس بنا شده است، اما غافل از اینكه مصرف بیشتر نه تنها برای خود كشورهای غربی رضایت‌مندی به بار نیاورده و آثار سوء روانی آن در كتب بسیاری از خود غربی‌ها منتشر شده است، بلكه در رابطه با وضع كشورهای به اصطلاح جهان سوم و از جمله ایران، مصرفی مشابه كشورهای صنعتی، كه بر اقتصاد جهان مسلط هستند و تقسیم كار بین المللی بر پایه‌ی نیاز آنان به وجود آمده است، امری غیرمفید و بسیار زیان بار است.
 
رابطه‌ی نظریات متعارف درباره‌ی مصرف و وضع عینی كشورهای در حال توسعه، به دلیل تقلید و تصویربرداری نظری از غرب و پیاده كردن آن در این كشورها، كه به هیچ وجه دارای شرایط برابر اقتصادی، اجتماعی و سیاسی نیستند، تا كنون آثار وخیمی به بار آورده است كه از جمله‌ی آن‌ها متلاشی شدن اقتصاد سنتی و ایجاد اقتصاد سرمایه‌داری با ویژگی اصلی وابستگی می‌باشد. علاوه بر این، رشد جمعیت و رشد شدیدتر نیازهای جدید می‌تواند بی‌ثباتی سیاسی را بر این كشورها تحمیل كند.(3)
 
از دید باكاك در كتاب مصرف، مصرف مظهر حركت پسامدرنیته‌‌ای است كه متضمن از بین رفتن نقش محوری‌‌ای است كه پیش از این كار تولیدی در زندگی مردم و حس هویت آن‌ها داشت.(4)
 
به جای نقش‌های كاری، این نقش انواع صورت بندی‌های خانوادگی، انواع رفاقت‌های جنسی، گذران اوقات فراغت و مصرف به طور كلی است كه برای مردم اهمیت هر چه بیشتری یافته است.(5) همچنین به عقیده‌ی وی، سرمایه‌داری در بیشتر غرب و بلوك شرقی به این علت جذابیت و مشروعیت یافت كه كالای مصرفی‌‌ای را كه مردم تقاضا می‌كردند ارائه می‌كرد یا به نظر می‌رسید كه ارائه می‌كند.
 
در خلال نیمه‌ی دوم سده‌ی بیستم، مصرف كالا و خدمات برای گروه‌های بیشتری از جوامع غربی و ژاپن و در سایر بخش‌های جنوب شرقی آسیا امكان پذیر شد. نكته‌ی جالب توجه این است كه بنا بر اذعان باكاك، همراه با مصرف، مرام وابسته به آن نیز به عنوان رشته‌‌ای از اعمال اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در خدمت مشروعیت بخشیدن به سرمایه‌داری در دید میلیون‌ها مردم عامی عمومیت یافت. وی همچنین معتقد است كه مصرف به عنوان فعالیتی اقتصادی ـ اجتماعی و رویه‌های ایدئولوژیك همبسته با مصرف‌گرایی را می‌توان به عنوان حركتی دید كه دستیابی به سوی موقعیتی مسلط در صورت بندی‌های اجتماعی را مورد هدف خود قرار داده است. این خود مستلزم وجود دیدگاهی است كه به موجب آن، مصرف‌گرایی و عمل مصرف كردن همراه آن، یك روش كامل و كارآمد زندگی اخلاقی فلسفی را در میان همه‌ی افراد بشر بر روی زمین شكل دهد.
 
برای اینكه چنین چیزی امكان پذیر باشد، باید عادت‌های اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی همبسته با مصرف را به طور فلسفی در جهان بینی‌‌ای چون لیبرالیسم بازار آزاد و مبتنی بر مفاهیمی چون بازار آزاد و فردگرایی استوار كرد. مسئله اینجاست كه در این جهان بینی، چیزی با نام جامعه وجود ندارد و صرفاً افرادی وجود دارند كه در بازارها برای فروش كالا، خدمات و یا توانایی‌های جسمی و ذهنی شان با هم رقابت می‌كنند.(6)
 
به عقیده‌ی باكاك، امروز در جهان شكل مجزایی از سرمایه‌داری وجود دارد كه مبتنی بر تولید همیشه فزاینده‌ی كالاهای مصرفی است. این نوع جدید را می‌توان «سرمایه‌داری مصرفی» نامید.(7)
 
آنچه از اظهارات بالا می‌توان نتیجه گرفت این است كه توسعه‌ی اقتصادی بر مبنای سرمایه‌داری مصرفی، نسخه‌‌ای است كه غرب برای اقتصاد خود پیچیده است و برای اینكه بتواند كشورهای در حال توسعه (كشورهای دارای درآمد ملی پایین و رشد اقتصادی كم) را نیز به صورت بازاری برای مازاد محصولات تولیدی خود درآورد و آنان را به خرید این كالاها تشویق كند، چاره‌‌ای نمی بیند جز آنكه مصرف‌گرایی را به صورت ارزش برای آنان درآورد و آنجایی كه میل و هوس آدمی تحریك شود، دیگر جای مقاومت و ایستادگی نخواهد بود و بدین ترتیب این كشورها نیز دچار نوعی سرمایه‌داری مصرفی غیر از سرمایه‌داری تولیدی خواهند شد.
 
بنابراین كشورهای در حال توسعه هم رشد خواهند كرد، اما نه رشد در محصولات تولیدی، بلكه رشد در مصرف كالاها و خدمات خارجی به بهای فروختن مواد خام ارزشمند زیرزمینی و معدنی و به ویژه نفت كه آن‌ها هم عمری ندارند و به زودی تمام خواهند شد. بنابراین باز ملت‌ها باید دوباره درخواست كنند تا ممالك غربی بیایند و به اوضاع ایشان رسیدگی كنند؛ همچون معتاد به مواد مخدر كه حاضر است به هر قیمتی كه شده (زیر پا گذاشتن شرف و آبرو و مال و جان و فرزندش) موادی تهیه كند و درد خود را با آن دوا نماید.
 
لذا سقوط چنین جامعه‌‌ای با چنین افرادی حتمی است. رهبر معظم انقلاب، در تذكری شدید به مردم و مسئولان درباره‌ی خطر چنین وضعیتی، می‌فرمایند: «ما حق نداریم به عنوان یك ملت، مصالح بزرگ و ملی ودورنگر، بلكه مصالح نقد مهم و كنونی، خود را به خاطر خواسته‏های شخصی خودمان، كه ما را به اسراف و بی‏بندوباری در مصرف می‏كشاند، فدا كنیم و آن‌ها را ندیده بگیریم».(8)
 
برای شكوفایی اقتصاد داخلی و رفع نیازهای مردم، به طوری كه وابستگی را به دنبال نداشته باشد، ناچار از استفاده از محصولات داخلی هستیم. مقام معظم رهبری در این زمینه، خطاب به مسئولین و مردم، می‌فرمایند: «همه‌ی دستگاه‌های دولتی... سعی كنند هیچ تولید غیرایرانی را مصرف نكنند؛ همت را بر این بگمارند. آحاد مردم هم مصرف تولید داخلی را بر مصرف كالاهایی با مارك‌های معروف خارجی ـ كه بعضی فقط برای نام و نشان، برای پز دادن، برای خودنمایی كردن، در زمینه‌های مختلف دنبال مارك‌های خارجی می‌روند ـ ترجیح بدهند. خود مردم راه مصرف كالاهای خارجی را ببندند».
 
راهكارها
 
1. مدیریت مصرف
 
این مسئله، كه از دید رهبری یك ركن از اركان اقتصاد مقاومتی است، به معنای مصرف متعادل و پرهیزاز اسراف و تبذیر است؛ به طوری كه ایشان آن را به منزله‌ی جهاد در راه خداوند می‌دانند.(9)
 
1-1. كاهش اسراف و تجمل
 
ایشان وظیفه‌ی مردم در برابر چنین پدیده‌‌ای را این چنین تبیین می‌كنند: «این وظیفه‏ی همه است. هر كدام به نحوی تجمل واسراف و زیاده‏روی را كم كنیم».(10)
 
رهبری همچنین افرادی را بیش از حد و بیهوده خرج می‌كنند، افراد دارای بی‌انضباطی مالی و اقتصادی دانسته و این را موجبات مشكلات بسیار برای جامعه می‌دانند.
 
2-1.استفاده از محصولات داخلی
 
برای شكوفایی اقتصاد داخلی و رفع نیازهای مردم، به طوری كه وابستگی را به دنبال نداشته باشد، ناچار از استفاده از محصولات داخلی هستیم. مقام معظم رهبری در این زمینه، خطاب به مسئولین و مردم، می‌فرمایند: «همه‌ی دستگاه‌های دولتی سعی كنند هیچ تولید غیر ایرانی را مصرف نكنند؛ همت را بر این بگمارند. آحاد مردم هم مصرف تولید داخلی را بر مصرف كالاهایی با مارك‌های معروف خارجی ـ كه بعضی فقط برای نام و نشان، برای پز دادن، برای خودنمایی كردن، در زمینه‌های مختلف دنبال مارك‌های خارجی می‌روند ـ ترجیح بدهند. خود مردم راه مصرف كالاهای خارجی را ببندند».
 
2. افزایش تولید ثروت از طریق علم
 
یكی از اركان اساسی اقتصاد مقاومتی از دیدگاه رهبری عزیز شركت‌های دانش‌بنیان است. ایشان نقش این شركت‌ها را در رفع وابستگی به غربی‌ها در شرایط تحریم و تهدید چنین بیان می‌كنند: «به نظر من، یكی از بخش‌های مهمی كه می‌تواند این اقتصاد مقاومتی را پایدار كند همین كار شماست؛ همین شركت‌های دانش بنیان است؛ این یكی از بهترین مظاهر و یكی از مؤثرترین مؤلفه‌های اقتصاد مقاومتی است».(11)
 
3. كمك به فقرا و انفاق به مستمندان.
 
4. قطع ساخت و پخش فیلم‌ها و سریال‌های مروج مصرف‌گرایی و تجمل خواهی.
 
5. صرفه‌جویی
 
رهبر معظم انقلاب در بیان معنای صرفه‌جویی می‌فرماید: «در همه‌ی امور ما باید به صرفه‌جویی عادت كنیم. صرفه‌جویی یعنی آن چیزی را كه قابل استفاده است و می‌توانیم از آن استفاده كنیم، دور نریزیم. نسبت به امكانات با هوس رفتار نكنیم. دائماً چیزهای ماندگار رانو كردن و چیزهای ضایع نشدنی را دور ریختن روش درستی نیست».(12)
 
6. كاهش وابستگی به نفت
 
یكی از مسائلی كه دامن گیر كشورهای در حال توسعه بوده و هست نحوه‌ی استفاده‌ی صحیح و كارآمد از منابع خدادای نفت و گاز می‌باشد. كشور ما نیز به عنوان غنی ترین كشور از حیث مجموع ذخایر نفت و گاز در جهان، از زمان كشف نفت یعنی حدوداً 100 سال پیش با این معضل روبه روست و نتوانسته است به نحو اصولی و درست از این منابع در جهت شكوفایی تولید داخلی و اقتدار بین المللی استفاده كند و خام فروشی تنها گزینه‌‌ای است كه در این سال‌ها بدان متوسل شده ایم و وابستگی همه جانبه‌ی اقتصاد كشور به نفت نتیجه‌ی اجتناب ناپذیر آن است. رهبر بصیر انقلاب اهمیت این مسئله را در شرایط امروزین كشور این چنین بیان می‌كنند:
 
«كاهش وابستگی به نفت یكی دیگر از الزامات اقتصاد مقاومتی است. این وابستگی میراث شوم 100ساله‌ی ماست. ما اگر بتوانیم از همین فرصت كه امروز وجود دارد استفاده كنیم و تلاش كنیم نفت را با فعالیت‌های اقتصادی درآمدزای دیگری جایگزین كنیم، بزرگ ترین حركت مهم را در زمینه‌ی اقتصاد انجام داده ایم».(13)
 
ایشان در بیان فعالیت‌های اقتصادی درآمدزا از صنایع دانش بنیان به عنوان نمونه یاد می‌كنند كه می‌تواند، با استفاده از ظرفیت‌های علمی دانشگاهی و صنعتی داخلی، به عنوان جایگزینی برای روش ساده و كم خاصیت خام فروشی نفت محسوب گردد.
 
نتیجه گیری
 
با توجه به مطالب بیان شده، می‌توان چنین نتیجه گرفت كه در شرایط كنونی، دشمن جمهوری اسلامی با استفاده از حربه‌ی ترویج مصرف‌گرایی میان آحاد افراد جامعه، سعی در به ضعف كشاندن مردم در برابر ارضای امیال برانگیخته شده در اثر مصرف‌گرایی دارد تا از این طریق، مقاومت ملت ایران را در برابر آنان به حداقل برساند و نظام جمهوری اسلامی را در برآوردن نیازهای مردم ناتوان نشان دهد و نظام سرمایه‌داری را به عنوان نظام برتر و جایگزین به مردم ما معرفی نماید.
 
1. دیدار دانشگاهیان سمنان، 18 آبان 1385.
 
2. بیانات در خطبه‌های نماز عید فطر، 15 آذر 1381.
 
3. رزاقی، ص31 تا 33.
 
4. رابرت باكاك، مصرف، انتشارات شیرازه، 1381.
 
5. همان، ص 5.
 
6. همان، ص 2.
 
7. همان، ص 10 و 11.
 
8. همان، ص 53.
 
9. پیام به مناسبت حلول سال نو، اول فروردین 1377.
 
10. بیانات در دیدار كارگزاران نظام، 3 مرداد 1391.
 
11. بیانات در دیدار جمعی از پژوهشگران و مسئولان شركت‌های دانش بنیان، 8 مرداد 1391.
 
12. پیام نوروزی به مناسبت آغاز سال 1376.
 
13. بیانات در دیدار كارگزاران نظام، 3 مرداد 1391.
 
نویسنده: علی اكبر کریمی

 

 

 

 

 

 

 

مناسبت ها

آخرین مطالب

عکس

 

   

 

گالری عکس

صوت و فیلم

اوقات شرعی



تازه های نشر

آمار بازدیدکنندگان

0000544991
امروزامروز1711
دیروزدیروز1392
این هفتهاین هفته20147
این ماهاین ماه70552
کل بازدیدهاکل بازدیدها544991
www.ahoorae.com

آمار بازدید کنندگان به صورت مخفی

امروز7
دیروز63
این هفته70
این ماه1672
مجموع181938

آی پی بازدیدکنندگان : 54.224.210.130
Unknown ? Unknown Tue 26 Sep 2017 05:22