وب سایت سازمان عقیدتی سیاسی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

No Install Flashplayer

جمعه 30 تير 1396
الجمعة 27 شوال 1438
Jul 21 2017

اخلاق اقتصادی خانواده/مفهوم انفاق فی سبیل‌ الله

 
واژه انفاق از مادّه نفق و در اصل به معنای تمام شدن، مرگ یا از بین رفتن است و انفاق مال به معنای خرج كردن و صرف آن است. كلمه سبیل‌الله به معنای راه خداست و در اصطلاح آیات و روایات در دو معنا به كار رفته است؛ یكی خصوص راه‌هایی كه هیچ‌گونه نفع شخصی در آن دخالت نداشته و تنها برای اطاعت فرمان الهی و اغراض دینی انجام شود؛ مانند جهاد با دشمنان خدا و پرداخت زكات به فقرا و دیگری صرف آن در راه‌هایی كه مرضّی خداوند باشد؛ هرچند نفع و غرض شخصی هم در آنها دخالت داشته باشد. در چند مورد از روایات مربوط به معنای دوم اشاره می‌شود:
 
1. پیامبر خدا(ص) فرمودند: «چنین نیست كه سبیل‌الله فقط مخصوص جهاد و شهادت باشد. هر كس برای پدر و مادرش تلاش كند در راه خداست و هر كس كه برای خانواده‌اش تلاش كند در راه خداست و هر كه برای محافظت از آبروی خویش كوشش كند در راه خداست و هر كس كه به منظور زیاده‌طلبی گام بردارد، تلاش او در راه شیطان است».(1)
 
2. در روایتی از رسول‌خدا(ص) نقل شده است: آنچه برای خانواده خود بدون زیاده‌روی و تنگ ‌نظری خرج می‌كنید، «فی سبیل‌الله» محسوب می‌شود».(2)
 
3. انس ‌بن‌مالك می‌گوید در جنگ تبوك همراه رسول‌خدا(ص) بودیم، جوان بانشاطی از كنار ما عبور كرد كه گوسفندانش را می‌بُرد، پس ما گفتیم اگر جوانی این مرد در راه خدا (فی سبیل‌الله) صرف می‌شد برایش بهتر از چوپانی بود! این سخن ما به گوش پیامبر(ص) رسید و فرمود: شما چه گفتید؟ گفتیم:.. فرمود: آگاه باشید اگر چنانچه او برای پدر و مادرش و یا یكی از آنها تلاش می‌كند، پس او در راه خداست و اگر برای خودش تلاش می‌كند، پس او از هم در راه خدای عزّوجلّ گام برمی‌دارد.(3)
 
كلینی روایات متعددی از امامان معصوم‌(ع) آورده است كه در آنها پاداش كوشش برای تأمین مخارج خانواده برابر و یا بزرگتر از پاداش جنگیدن در راه خدا معرفی شده است.(4) چنان‌كه از امام رضا‌(ع) نقل می‌كنند كه فرمود: «كسی كه از فضل خداوند متعال چیزی برای تأمین خانواده‌اش طلب می‌كند، اجر بزرگ‌تری از جهادگر در راه خدا خواهد داشت».
 
بنابر معنای اوّل، انفاق فی سبیل‌الله فقط شامل انفاق واجب خواهد بود كه به اعتقاد اهل سنّت در شرایط عادی منحصر در زكات و از دیدگاه فقیهان شیعه شامل خمس هم می‌شود.(5) امّا بر اساس معنای دوّم، انفاق فی سبیل‌الله تمامی مخارجی را كه با رعایت ضوابط شرعی صورت گرفته باشد، در بر می‌گیرد. در این معنا، آنچه مهم است رعایت اعتدال در تأمین هزینه‌ها زندگی، و مشروع بودن مورد هزینه و پرداخت وجوه واجب شرعی مثل زكات و خمس و مشاركت داوطلبانه در امور خیریه و هزینه‌های اجتماعی است و اصولاً راه خدا كه راه صحیح زندگی است، معنایی جز این نمی‌تواند داشته باشد.
 
در اینجا ممكن است سؤال شود كه اگر معنای اصلی راه خدا همان معنای دوّم است، چرا در بسیاری از آیات قرآن كریم سبیل‌الله صِرفاً در معنای اوّل به‌كار رفته است. پاسخ این است كه اوامر و مناهی دین برای ایجاد انگیزه در نفس انسان است و انگیزه طبیعی انسان در تمامی مواردِ خرج كردن یكسان نیست؛ در مواردی كه منافع شخصی وجود داشته باشد، نیازی به ایجاد انگیزه از خارج نفس نیست؛ بلكه انسان ممكن است دچار زیاده‌روی هم بشود ازاین‌روی، از اسراف، تبذیر و اتراف نهی شده است؛ اما در مواردی كه انگیزه نفع شخصی وجود ندارد، اوّلاً لازم است تكلیف قرار داده شود و ثانیاً با بیان مداوم این تكلیف، انگیزه نیرومندی در نفس برای انجام آن عمل به‌وجود آید. بنابراین، از میان مواردی كه صرف پول در آنها راه خدا محسوب می‌شود، بیشتر به مواردی تأكید شده است كه معمولاً در آنها انگیزه نفع شخصی وجود ندارد. بر این اساس، طبعاً استعمال اصطلاح انفاق فی سبیل‌الله در قرآن كریم، بیشتر در اموری است كه صرفاً با اغراض دینی و الهی انجام می‌شوند؛ ولی معمولاً در چنین مواردی، این معنی با قرائن مختلف فهمیده می‌شود و روشن است كه این‌گونه فراوانی كاربرد برای لفظ، معنای حقیقی جدید درست نمی‌كند؛ هرچند این توهّم برای بسیاری از افراد، همانند توهمی كه یاران پیامبر(ص) داشتند، به‌وجود می‌آید.
 
بسیاری از اقتصاد‌دانان مسلمان، انفاق فی سبیل‌الله در آیه كنز را به معنای دوم دانسته‌اند از جمله یوسف حامد العالم،(6) امیره عبداللطیف،(7) عبدالله مختار یونس،(8) و یوسفی(9) پس از آنكه دو معنای مزبور را برای انفاق در راه خدا ذكر كرده، معنای دوم را برگزیده است.
 
1. احمد بن حسین بن علی بیهقی، السنن الكبری، تحقیق محمد عبدالقادر، ج 9، ص 25.
 
2. عبدالله بن المبارك الحنظلی، كتاب الزهد، ص 30، ح 118.
 
3. احمد بن حسین بن علی بیهقی، السنن الكبری، ج 7 ص 479.
 
4. محمد بن یعقوب الكلینی، الكافی، تحقیق علی‌اكبر غفاری، ج 5، ص 86 - 88.
 
5. ر.ك: محمدبن عمر فخر رازی، تفسیر الكبیر، ج 16، ص 41.
 
6. یوسف حامد العالم، 1975، صص 67 ـ 70.
 
7. امیره عبداللطیف مشهور، الاستثمار فی الاقتصاد الاسلامی، ص 207.
 
8. عبدالله مختار یونس، الملكیه فی الشریعه الاسلامیه و دورها فی الاقتصاد الاسلامی، ص 443.
 
9. محمدرضا یوسفی، در جستجوی آرمان‌شهر نبوی (رویكرد اقتصادی ـ سیاسی ابوذر)، ص 208.

 

 

 

 

 

 

 

مناسبت ها

آخرین مطالب

عکس

 

   

 

گالری عکس

صوت و فیلم

اوقات شرعی



تازه های نشر

آمار بازدیدکنندگان

0000364503
امروزامروز1611
دیروزدیروز4035
این هفتهاین هفته17213
این ماهاین ماه32763
کل بازدیدهاکل بازدیدها364503
www.ahoorae.com

آمار بازدید کنندگان به صورت مخفی

امروز73
دیروز53
این هفته237
این ماه1190
مجموع177631

آی پی بازدیدکنندگان : 54.80.158.127
Unknown ? Unknown Fri 21 Jul 2017 03:12